Με την ιλιγγιώδη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης τα τελευταία χρόνια, εργαλεία όπως το ChatGPT αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ψηφιακής ρουτίνας εκατομμυρίων χρηστών παγκοσμίως. Η τάση αυτή, όμως, έχει επεκταθεί δυναμικά και στις μικρότερες ηλικίες. Σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη στη Βρετανία, το 64% των παιδιών χρησιμοποιεί συστηματικά AI chatbots. Το εντυπωσιακό αυτό εύρημα εξηγεί γιατί ένα αντίστοιχο ποσοστό γονέων εκφράζει μια βαθιά ανησυχία: τα παιδιά τους τείνουν να αντιμετωπίζουν αυτές τις μηχανές ως πραγματικούς ανθρώπους.
Ο Phil Muncaster, ειδικός της εταιρείας ψηφιακής ασφάλειας ESET, επισημαίνει ότι οι φόβοι αυτοί είναι απόλυτα δικαιολογημένοι. Η στενή αλληλεπίδραση των ανηλίκων με τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη (GenAI) συνδέεται άμεσα με σοβαρά ζητήματα ψηφιακής ασφάλειας, παραβίασης της ιδιωτικότητας, αλλά και αναπάντεχων ψυχολογικών επιπτώσεων.
Η ψευδαίσθηση του «ψηφιακού φίλου» και η κοινωνική απομόνωση
Ενώ πολλά παιδιά αξιοποιούν την AI ως ένα πρακτικό βοήθημα για τις σχολικές τους εργασίες, ένα σημαντικό ποσοστό αρχίζει να το αντιμετωπίζει ως έναν μόνιμο συνομιλητή, αποδίδοντάς του χαρακτηριστικά «φίλου». Αυτή η προσκόλληση εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την ψυχολογική και κοινωνική τους ανάπτυξη, ειδικά κατά την κρίσιμη φάση διαμόρφωσης της ταυτότητας και των διαπροσωπικών τους δεξιοτήτων.
Η AI δεν κρίνει, δεν διαφωνεί και σίγουρα δεν απαιτεί τη συναισθηματική επένδυση ή τον κόπο που χρειάζονται οι αληθινές ανθρώπινες σχέσεις. Αυτή η φαινομενική «ευκολία» μπορεί να ωθήσει τα παιδιά στην κοινωνική απομόνωση, εμποδίζοντάς τα να μάθουν πώς να επικοινωνούν ορθά, να διαχειρίζονται συγκρούσεις και να χτίζουν πραγματικούς δεσμούς.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα chatbots, τα οποία είναι προγραμματισμένα να διατηρούν το ενδιαφέρον του χρήστη αποφεύγοντας τις συγκρούσεις, ενδέχεται να προσφέρουν προβληματικές απαντήσεις. Σε ευαίσθητα ζητήματα όπως η ψυχική υγεία, οι διατροφικές διαταραχές ή ο αυτοτραυματισμός, μπορεί να κανονικοποιήσουν καταστροφικές σκέψεις αντί να παραπέμψουν το παιδί στην κατάλληλη βοήθεια. Παράλληλα, η υπερβολική ενασχόληση με τις πλατφόρμες αυτές κλέβει πολύτιμο χρόνο από τη σχολική μελέτη και την οικογενειακή ζωή.
Το φίλτρο που «σπάει» και οι «παραισθήσεις» της AI
Παρά τους μηχανισμούς ασφαλείας που ενσωματώνουν οι πάροχοι, η προστασία των ανηλίκων είναι συχνά διάτρητη. Τα εσωτερικά φίλτρα μπορούν να παρακαμφθούν, εκθέτοντας τα παιδιά σε βίαιο ή σεξουαλικό περιεχόμενο. Μάλιστα, παιδιά με μεγαλύτερη τεχνολογική εξοικείωση ενδέχεται να προσπαθήσουν σκόπιμα να σπάσουν αυτούς τους περιορισμούς.
Επιπλέον, υπάρχει ο μόνιμος κίνδυνος των «παραισθήσεων» της τεχνητής νοημοσύνης, δηλαδή της παραγωγής απολύτως ψευδών πληροφοριών που παρουσιάζονται με πειστικό τρόπο. Σε αντίθεση με τους ενήλικες, τα παιδιά δυσκολεύονται να αξιολογήσουν την αξιοπιστία των δεδομένων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην υιοθέτηση επικίνδυνων αντιλήψεων για την υγεία, το σώμα ή τις σχέσεις τους.
Η απειλή για τα προσωπικά δεδομένα
Η ψηφιακή ιδιωτικότητα είναι ένας ακόμη τομέας που πλήττεται. Αν ένα παιδί μοιραστεί ευαίσθητες προσωπικές ή ακόμα και οικονομικές πληροφορίες κατά τη διάρκεια μιας συνομιλίας, τα δεδομένα αυτά ενδέχεται να αποθηκευτούν από την πλατφόρμα. Η ESET προειδοποιεί ότι οι πληροφορίες αυτές θα μπορούσαν να γίνουν στόχος κυβερνοεγκληματιών, να πέσουν στα χέρια τρίτων συνεργατών ή να αναπαραχθούν σε απαντήσεις προς άλλους χρήστες. Γι' αυτό τον λόγο, η ελαχιστοποίηση των πληροφοριών που μοιραζόμαστε με τα bots είναι η καλύτερη πρακτική.
Προειδοποιητικά σημάδια: Τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς
Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται πολύ πιο γρήγορα από το νομοθετικό πλαίσιο, οι πλατφόρμες δεν μπορούν να εγγυηθούν την απόλυτη ασφάλεια των ανηλίκων. Έτσι, το βάρος της πρόληψης πέφτει στους γονείς, οι οποίοι καλούνται να παρακολουθούν διακριτικά τη δραστηριότητα των παιδιών τους. Ενδεικτικά σημάδια προβληματικής χρήσης περιλαμβάνουν:
- Αποσύρονται από τις εξωσχολικές δραστηριότητες και περνούν λιγότερο χρόνο με φίλους και οικογένεια.
- Γίνονται ανήσυχοι όταν δεν έχουν πρόσβαση στο chatbot και μπορεί να κρύβουν την υπερβολική χρήση του.
- Μιλούν για το chatbot σαν να ήταν πραγματικό πρόσωπο.
- Επαναλαμβάνουν ως «γεγονότα» εντελώς λανθασμένες πληροφορίες.
- Ρωτούν την τεχνητή νοημοσύνη για σοβαρά θέματα ψυχικής υγείας.
- Αποκτούν πρόσβαση σε περιεχόμενο για ενήλικες μέσω των απαντήσεων του συστήματος.
Ο ρόλος των γονέων: Διάλογος και όρια
Αν και σε πολλές χώρες τα chatbots προορίζονται θεωρητικά για χρήστες άνω των 13 ετών, η απουσία αυστηρού ελέγχου επιβάλλει την ανάληψη δράσης από την ίδια την οικογένεια. Η λύση, σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν είναι η αυστηρή απαγόρευση αλλά ο ανοιχτός, μη συγκρουσιακός διάλογος.
Οι γονείς πρέπει να εξηγήσουν στα παιδιά τους ότι τα chatbots δεν έχουν ικανότητα σκέψης και αποτελούν απλώς μηχανές σχεδιασμένες να είναι πειστικές. Είναι καθοριστικό να τους διδάξουν πώς να ελέγχουν τις πηγές τους, να μην βασίζονται στο AI για σοβαρά προσωπικά προβλήματα και να μην κοινοποιούν ποτέ προσωπικά δεδομένα (PII).
Φυσικά, η εκπαίδευση πρέπει να συνδυάζεται με πρακτικά μέτρα. Η επιβολή ορίων χρόνου χρήσης, η επιλογή πλατφορμών κατάλληλων για την ηλικία τους και η ενεργοποίηση του γονικού ελέγχου είναι απαραίτητα βήματα. Τελικά, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι ένα ισχυρό εργαλείο, όμως δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υποκαθιστά τους ανθρώπους και τον πυρήνα του συναισθηματικού κόσμου των παιδιών.
https://www.techgear.gr/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου